Eritre Komünist Mi? Bir Sorunun Peşinde…
Bazen bir soruyu sormak, seni bir yolculuğa çıkarır, o kadar derin bir yolculuğa ki, sorunun kendisi, en başta düşündüğünden çok daha fazlasını getirir. Bu yazıyı yazarken, Kayseri’deki odamda, penceremden geçen gri bulutları izliyorum. Son zamanlarda bir soruyu sıkça düşünmeye başladım: Eritre komünist mi?
İlk bakışta basit gibi görünen bir soru değil mi? Ancak bu basit sorunun ardında, ülkelerin geçmişine, halklarına, kültürlerine ve politikalarına dair çok daha fazla şey var. İşte bu soruyu sormamın ardından kendimi öyle bir kafa karışıklığının içinde buldum ki… Bir yanda heyecan, bir yanda hayal kırıklığı; duygularım birbirine karıştı. Bu yazıda da tüm o karmaşayı, o duyguları olduğu gibi yansıtmak istiyorum.
Sorunun Başlangıcı: Gözlerim O Yılkılara Takıldığında
Bir gün, iş yerinde bilgisayarımın başında çalışırken, arkadaşım Baran’la sohbet ediyorduk. O sırada Eritre’den bahsedildi ve ben, “Eritre komünist mi?” diye sordum. O an Baran, bu soruya hiç beklemediğim şekilde bir tepki verdi: “Komünist mi? Aslında, öyle diyebilirsin, ama o kadar basit değil.” O kadar net ve sert bir şekilde söyledi ki, ben de aniden durdum ve ne demek istediğini sordum.
İçimdeki duygusal taraf hemen devreye girdi. Baran, “Eritre’de komünizm falan yok, ama sosyalist bir sistem var ve onlar hala tek partili bir yönetimle idare ediliyorlar.” demişti. O kadar karmaşık bir cümleydi ki! İçimdeki insana hitap eden şey şuydu: “Eritre’nin kaderi ne olursa olsun, bir şekilde baskılarla varlığını sürdüren bir sistemin içindeyken insanlar nasıl hissediyor? Gerçekten özgürler mi?” Bu düşüncelerle baş başa kaldım. Sonra Baran’ın söyledikleri beni daha da zorlamaya başladı: “Komünizm, yerel halkın ideolojik görüşlerinden çok, yöneticilerin politik tercihlerine bağlı olarak şekilleniyor.”
Açıkçası, bu kadar karmaşık bir sorunun cevabını vermek o kadar kolay değildi. Ancak ben, sabırla ve merakla bu soruyu derinlemesine araştırmaya başladım. Eritre’nin geçmişine daldım. Şimdi o araştırmalarla aldığım notları tekrar gözden geçiriyorum ve düşünüyorum: Eritre komünist mi?
Geçmişin Yükü: 1991’den Bugüne Eritre
Bir an gözlerim geçmişe kayıyor, 1991 yılı… Eritre, nihayet bağımsızlık kazanıyor. Uzun yıllar süren Etiyopya ile olan savaştan sonra, halk bir umutla bağımsızlıklarına kavuşuyor. Ama işte o anda içimdeki duygusal ben, devreye giriyor ve şunu soruyor: Gerçekten özgür oldular mı? Yıllarca süren savaşın ve fedakârlığın ardından elde edilen bu zaferin arkasında, yeni bir dönemin başlangıcı var ama bu başlangıç, “özgürlük” mü?
Eritre, bağımsızlık sonrası sosyalist bir sistemde ilerlemeyi seçti. Ama zamanla tek partili yönetim ve otoriter liderlik, halkın özgürlüğünü kısıtlayan bir hale geldi. Ve işte içimdeki mühendis, bu noktada devreye giriyor: “Sosyalizm demek, her şeyin devletin denetiminde olduğu bir sistem demek değil, aslında.” Ama içimdeki insan, yine hayal kırıklığına uğramış hissediyor. Neden? Çünkü bu sistemin ne kadar ‘sosyalist’ olduğu tartışmalı.
Eritre’nin bugünkü yönetimi, “Halk Cephesi” olarak bilinen bir partiye dayanıyor ve bu parti tüm ülkeyi yönetiyor. Bu durum, pek çok insanın siyasi özgürlüklerinin sınırlandırılmasına neden oluyor. Bu yazıyı yazarken, içimdeki insan, bir ülkenin halkının hayalini kurduğu özgürlük için yıllarını verdikten sonra yine aynı baskılarla boğuluyor olmasına karşı büyük bir üzüntü duyuyor. O kadar acı ki!
Sorunun Peşinden Gidince: Komünizm Mi, Sosyalizm Mi?
Eritre’nin siyasi yapısı hakkında daha fazla okudukça, gerçekte “komünizm” ve “sosyalizm” arasındaki farkı tam olarak kavrayabilmeye başladım. Eritre’deki sistemin komünist değil, daha çok sosyalist bir sistem olduğunu fark ettim. Burada, hükümetin halkı kontrol etme biçimi, devletin ekonomiye müdahalesi, özelleştirmelere karşı duruşu ve halkın eğitim ve sağlık hizmetlerinden faydalanma biçimiyle tanımlanabilir.
Fakat içimdeki insan, bir yanımda hala şu soruyu soruyor: Bu, gerçekten halkın yararına mı? Eritre, özgürlüklerin kısıtlandığı, düşünceyi ifade etmenin zorlaştığı ve bir insanın kendi kimliğini savunmasının engellendiği bir toplum gibi gözüküyor. Ama içimdeki mühendis, bir taraftan da sistemin nasıl işlediğini anlamak için gerçek verilere odaklanıyor. Eritre’deki ekonomik sistem ve devletin kontrolü, aslında tüm bu karmaşayı anlamada bize yardımcı olabilir.
Gerçekten Komünist Olmasalar da…
Bir yanda, içimdeki insan hala “Bu halk ne kadar özgür?” sorusunu soruyor. Eritre, komünist değil belki ama özgürlüklerin yok sayıldığı, insanların sistemin gölgesinde yaşamaya mahkum edildiği bir sistem mi? Sosyalist bir hükümetin idealist düşüncelerle başlasa da, zamanla sistemin yozlaşması, halkı baskı altına alması, hükümetin ‘ideal’ ve ‘gerçek’ arasındaki çizgiyi neredeyse kaybetmesine yol açmış.
Ama yine de içimdeki umut hiç sönmüyor. Belki bir gün, belki zamanla… Belki insanlar özgürlüklerini yeniden kazanacaklar. Belki de sadece kendi kimliklerini bulacaklar. Çünkü bazen en karanlık zamanlarda, halkın direnciyle bir ışık yanar. Bunu düşünerek yazımın sonuna geliyorum.
Sonuç: Bir Sorunun Cevabından Daha Fazlası
Bu yazıyı yazarken fark ettiğim bir şey var: Eritre komünist mi? sorusu, sadece bir politik soru değil, aslında insan olmanın, özgürlüğün ve baskıların anlamına dair bir soru. Eritre’nin siyasi yapısını anlamak için sadece hükümetin nasıl işlediğine bakmak yetmez. O halkın duygularını, umudunu ve hayal kırıklığını da anlamalısınız. Benim gibi, içindeki duygularla her soruya derinlemesine bakan birinin gözünden bakınca, Eritre’nin durumu her geçen gün daha da karmaşıklaşıyor.
Bir soruya cevap bulmaya çalışırken, aslında daha çok soruyla karşılaşıyorsunuz. Ve bu bazen, cevaplardan daha öğretici oluyor.